Üzüm Nedir, Nerede Yetişir?
Bir gün, arkadaşlarımda klasik sohbet muhabbeti başlıyor: “En sevdiğiniz meyve nedir?” Ben de hemen “Üzüm” diye cevap veriyorum. Hepimizin ağzında kırmızı bir tat kalıyor, değil mi? O yumuşacık, tatlı, ekşi, en iyi soğutulmuş üzüm tanesi. Neyse, konu yine dağılmadan sorumuza gelelim: Üzüm nedir, nerede yetişir?
Bunu düşündükçe aklımda 2 soru beliriyor: “Üzüm, gerçekten meyve mi? Yoksa sadece bir çeşit yaramaz tanecik mi?” Ve “Nerede yetiştiğiyle ilgili doğru bilgiye ne kadar ulaşabilirim?” Hadi başlayalım, üzümle ilgili her şeyi bildiğimizi düşündüğümüz o sihirli dünyaya dalalım.
Üzüm Nedir?
Üzüm, bazıları için sadece tatlı bir atıştırmalık, bazıları içinse tam anlamıyla bir başyapıt. Anlayacağınız, üzüm sadece bir meyve değil, bir yaşam tarzıdır. Hayatın hemen her anında yanımızda olabilen, tatlı olduğu kadar ekşi de olabilen, bazen taze bazen kuru (raisin – yok, üzümün İngilizcesi değil, kuru üzüm diyorduk biz) olan, bir meyveden çok daha fazlasıdır. Mesela üzüme bakarken sadece tat almıyorsun; aynı zamanda geçmişin hikâyelerini de yudumluyorsun.
Bir de iç sesim devreye giriyor: “İyi de, sen üzümle ilgili hiç veri, istatistiksel bir şey yazacak mısın? Hadi oradan!”
Peki, ben de buna böyle yaklaşıyorum: “Evet, üzüm bilimsel olarak Vitis vinifera bitkisinin meyvesidir. Ve evet, asidik bir yapıya sahiptir. Ama bazen de hayatımda en sevdiğim tatlı anı oluşturur. İşte bu yüzden üzüm, sadece bir meyve değil, anıların tatlandırıcısıdır.”
Nerelerde Yetişir?
Gel de İzmir’de yaşarken üzümle ilgili bir yazı yazma. Burası tam bir üzüm cenneti. İzmir’in sıcak yaz günlerinde, bağlarda gezmek, üzüm tarlasına girmek, bir de o üzümün taze taze alınması… Allah’ım, cennet! Ama ne yazık ki, üzüm sadece İzmir’in değil, Türkiye’nin her yerinde yetişir. Özellikle Ege Bölgesi’nde, Marmara Bölgesi’nde ve Akdeniz kıyılarında üzüm yetiştirmek için oldukça uygun şartlar bulunuyor. İklim, toprak yapısı ve bol güneş ışığı, üzümün yetişmesi için harika koşullar sunuyor. Hatta, bağcılıkla uğraşan köylüler de çoğu zaman “İzmir üzümü” dedikleri taptaze üzümle övünürler.
Yine iç sesim devreye giriyor: “Evet, İzmir’de üzüm var da, sen her sene birkaç kilo aldın mı? Yoksa sadece yazın tatlı sohbetlerle geçiyor?”
Benim cevap: “Evet, aldım, ama bazen biraz fazla olabiliyor. Sonra bir hafta boyunca tatlı krizimle baş başa kalıyorum!”
Üzüm Nerede Yetişir? İşte Detaylar
Ege Bölgesi, sadece biz İzmirli’ler için değil, ülke genelinde üzüm yetiştiriciliği konusunda en verimli bölgelerden biri. Manisa, Aydın ve Denizli illerinde üzüm bağları gerçekten birer sanat eseri gibi. Hatta, Manisa’nın Saruhanlı ilçesi Türkiye’nin ünlü üzüm bağlarına sahip. Şarap yapımında da kullanılan üzümler, bu bölgelerde bolca yetişir.
Bir zamanlar, üzümün neredeyse her köyde yetiştiğini öğrenmiştim ve hala şaşırırım. Mesela, bizdeki bağcılıkla ilgili gelenekler, uzun yıllar boyunca bir köyün ekmeği olmuştur. Tarlalar, üzüm hasat sezonunda adeta bir festival alanına dönüşür. Herkes bir araya gelir, üzümün o eşsiz tadını hisseder ve kısacası, bir bağın etrafında toplanan insanlar, adeta o üzüm tanesinin bir parçası olur.
Peki, bir an için düşünsene… Üzüm tarlasında çalışan bir çiftçi ve yanına yaklaşan bir turist, üzümün aslında sadece bir meyve değil, bir yaşam tarzı olduğunu anlamaya çalışıyor. Yine iç sesim devreye giriyor: “Aa, ben de tarlada çalışmak zorunda kalsam? Üzümün düşmanı olan asmalarla savaşarak gece gündüz nasıl yaşarım? Bence şarap daha kolay bir seçenek olabilir.”
Üzümün Farklı Kullanım Alanları
Burada en eğlenceli kısıma geliyoruz! Üzüm sadece taze yenmez, üzümün de tam 3 ayrı kullanımı var. Tabii, ilk başta kuru üzüm gelir aklımıza, sonra şarap (özellikle bizim gibi üzümcülerin en çok sevdiği) ve son olarak pekmez. Yani üzüm bir meyveden çok, tam anlamıyla bir yaşam tarzı.
Mesela bir gün pazara gitmişim, karşımdaki pazarcı bağırıyor: “Pekmez, pekmez! Bir kilo pekmez, iki kilo üzüm!” Ben de içimden: “Yani, üzüm zaten pekmeze dönüşüyor, neden tekrar pekmez diye satıyor ki?”
Ama işin özeti şu: Üzüm, bir gıda maddesi olmaktan çok, bir kültürün parçasıdır. Hangi şekilde tüketirseniz tüketin, üzüm o kadar çok yönlüdür ki, ister taze, ister kuru, ister pekmez ya da şarap olarak karşınıza çıksın, hayatın her alanında karşınıza çıkar. Üzümün hikayesi, aynı zamanda sizin de hikayenizdir.
Sonuç
Üzüm nedir, nerede yetişir? Şimdi, üzüm sadece bir meyve değil, bir kültür, bir anı ve bir yaşam tarzıdır. Nerede yetişir? Tabii ki, İzmir’de, Manisa’da, Aydın’da… Ama aslında her yerde! Kısacası, üzümün kendisi de tıpkı hayat gibi: Nerede yetişeceği, kimin eliyle toplanacağı, hangi formda tatlanacağı aslında bizim kararımıza kalmıştır.
Yani, üzümle ilgili söyleyecek çok şey var, ama şunu unutmayın: Üzüm, sadece bir tat değil, aynı zamanda bir yaşam tarzıdır. O yüzden, her anından keyif almayı unutmayın!