Kategori: Makaleler

40’lar Makamı Nedir? Küresel ve Yerel Perspektiflerden Bir Yolculuk Bazen bir kavramla karşılaşırsınız ve içinizde bir kıvılcım çakar: “Bunda daha fazlası var.” 40’lar makamı da tam böyle bir çağrı. Farklı açılardan bakmayı seven biri olarak sizi hem kavramın köklerine hem de bugünün dünyasındaki karşılıklarına doğru samimi bir keşfe davet ediyorum. Kısaca: “40’lar makamı”, Alevi–Bektaşi geleneğinde “Dört Kapı Kırk Makam” olarak bilinen manevî olgunlaşma basamaklarına ve “Kırklar Makamı/Kırklar Meclisi” anlatısına temas eder. Bir yandan bireysel tekâmülü, öte yandan birlik ve eşitlik fikrini simgeler. ([Vikipedi][1]) 40’lar Makamı Nedir? (Tanım ve Kapsam) “40’lar makamı”, gündelik dilde iki yakın kavşağa çıkar: 1. Dört Kapı…

Hımış Nerede Var? Antropolojik Bir Perspektif Kültürlerin çeşitliliğini derinlemesine anlamak isteyen bir antropolog için, farklı toplumların yarattığı ritüeller, semboller, topluluk yapıları ve kimlikler, yaşamın en ilginç ve öğretici parçalarını oluşturur. Her biri, insanlık tarihinin bir parçası olarak, bize özgün dünyaların kapılarını aralar. Peki, Hımış nerede var? Bu soru, kültürel bir fenomenin peşinden giderken karşımıza çıkan bir kavram olarak, toplulukların kimlik inşası ve ritüel pratikleri üzerine derin bir bakış sunar. Hımış Nedir? Hımış, Türk halk kültüründe, özellikle Orta Asya’nın göçebe topluluklarında yer alan, belirli bir doğa ritüelini ya da pratiklerini ifade etmek için kullanılan bir kavramdır. Her ne kadar bu kavramın…

Vantuz En İyi Nasıl Yapıştırılır? Bilimin Işığında Meraklı Bir Yolculuk Hepimiz günlük hayatımızda vantuzlarla karşılaşmışızdır; banyoda sabunluk asarken, arabanın camına telefon tutacağı takarken ya da çocukların oyuncaklarını camlara yapıştırırken… Peki hiç düşündünüz mü, bu küçük ama etkili araçlar neden bazen sapasağlam tutunur, bazen de hemen düşer? İşte bugün, bu sorunun cevabını bilimsel bir merakla arayacağız. Çünkü “vantuz en iyi nasıl yapıştırılır?” sorusu aslında düşündüğümüzden çok daha ilginç bir fizik ve malzeme bilimi konusudur. Vantuzun Çalışma Prensibi: Basınç ve Vakum Dansı Hava Basıncı Nedir ve Neden Önemlidir? Vantuzun yapışma gücünün temelinde atmosfer basıncı yatar. Vantuz, esnek bir malzemeden yapıldığı için bastırıldığında…

Öğrenmenin Dönüştürücü Gücü: Bir Eğitimcinin Mutfak Deneyiminden Pedagojik Bir Yolculuk Bazen en etkili öğrenme deneyimleri sınıfın dışında, mutfakta, bir kek karışımının içinde saklıdır. Bir eğitimci olarak her gün öğrencilerime “öğrenmek sadece bilgi edinmek değil, bakış açını dönüştürmektir” derim. İşte tam da bu yüzden, bir gün öğrencilerimle “Hamur kabartma tozu ve karbonat aynı şey mi?” sorusunu tartışırken, aslında öğrenmenin özüne dair bir dersin içinde bulduk kendimizi. Basit bir mutfak sorusu, bilişsel yapılandırmacılığın (constructivism) mükemmel bir örneği haline gelmişti. Hamur Kabartma Tozu ve Karbonat Aynı Şey mi? Bilimsel Açıdan Farkları Hamur kabartma tozu ve karbonat sık sık birbirine karıştırılır; ancak kimyasal olarak…

Habitus Nedir? Psikolojik Bir Mercekten Ele Almak “İnsan, bazen kendini tanımak için yola çıkar. Fakat bazen, kendisini anlamaya başladığında, daha önce hiç fark etmediği bir yaşam şeklinin parçası olduğunu görür.” – Bir psikolog olarak, insan davranışlarının izlerini takip etmek, bazen karmaşık bir yapbozu çözmek gibidir. Her birey, çevresi ve geçmişiyle şekillenen bir yapıdır ve bu yapıyı anlamaya çalışmak, yalnızca davranışları incelemekten çok daha fazlasını gerektirir. Bugün, bir psikolog olarak size bir kavramdan bahsedeceğim: Habitus. Bu kavram, bireylerin davranışlarını, düşünce biçimlerini ve hatta toplumsal ilişkilerini anlamada anahtar bir rol oynar. Peki, habitus tam olarak nedir? Habitus Nedir? Psikolojik Bir Kavramın Derinliklerine…

FD Tarihi Ne Demek? Zaman, Bilgi ve Varlık Üzerine Felsefi Bir Sorgulama Bir filozof için her kısaltma, sadece teknik bir terim değil, bir anlamın gizli anahtarıdır. “FD tarihi” ifadesi kulağa basit bir tarih notu gibi gelse de, aslında insanın zamanı, bilgiyi ve varlığı kavrayış biçimiyle derin bir ilişki içindedir. Peki, FD tarihi ne demek? Bu tarih yalnızca bir olayın başlangıcını mı simgeler, yoksa insan zihninin düzen yaratma arzusunun bir ürünü müdür? Ontolojik Perspektif: Zamanın Varlığı ve Tarihin Anlamı Ontoloji — yani varlık felsefesi — açısından “FD tarihi”, bir nesnenin, bir olayın ya da bir sürecin varlığa çıktığı anı temsil eder.…

Koyun İçin Ne Ekilir? Meranın Kalbinden Soframıza Uzanan Tutkulu Bir Yolculuk Bazen bir tarlanın kıyısında, bazen de bir avuç toprağı avucuna alırken aynı düşünce dolaşır içimde: “Koyun için ne ekilir?” Bu yalnızca bir yem listesi sorusu değil; köklerimize, bugünümüze ve yarın kurmak istediğimiz dünyaya dair bir merak. Gel, birlikte aynı sofraya oturmuş bir grup dost gibi konuşalım; meraların kokusunu, rüzgârın yönünü ve toprağın nabzını dinleyelim. Kökenler: Mera Kültürünün Hafızası Anadolu’nun yolları koyun izleriyle, türküleri çoban nefesleriyle doludur. Asırlardır “koyun için ne ekilir?” sorusunun cevabı, doğanın takvimine bakarak verilirdi: Sonbaharda serin mevsim çayırları; yazın sıcak güneş altında kuraklığa dayanıklı türler. Bu…

Ev Sodası Karbonat mıdır? Kültürel Kimliğin Toz Halindeki Sembolü Giriş: Bir Antropoloğun Merakı Dünya mutfaklarını gezen bir antropolog için her toz, her baharat, her kabartıcı bir kültürel hikâye taşır. Ev sodası karbonat mıdır? sorusu, yalnızca bir kimya meselesi değil; aynı zamanda bir kültürel kimlik, bir ritüel ve bir sembol sorusudur. Çünkü toplumlar, yemek pişirirken yalnızca bedenleri değil, kimlikleri de besler. Bu yazıda ev sodasının, sadece mutfakta değil, toplumsal anlam dünyasında nasıl bir yere sahip olduğunu inceleyeceğiz. Ritüellerin Tozu: Ev Sodası ve Gündelik Sihir Ev sodası, birçok kültürde gündelik hayatın küçük mucizelerinden biridir. Hamuru kabartır, mideyi yatıştırır, evi temizler. Ama bundan…

12 kW Güneş Paneli Neleri Çalıştırır? Enerjiden İktidara Uzanan Bir Siyaset Bilimi Okuması Bir siyaset bilimci olarak güç kavramı üzerine düşündüğümde, aklıma yalnızca devlet ya da iktidar aygıtları değil, aynı zamanda enerji gelir. Çünkü enerji, modern dünyanın görünmeyen siyasetidir. 12 kW’lık bir güneş paneli sistemi, yalnızca bir evin veya işletmenin elektrik ihtiyacını karşılamakla kalmaz; aynı zamanda bireyin, kurumların ve toplumun “bağımlılık zincirlerini” de sorgulamasına yol açar. Peki, soralım: Güneşi kontrol etmek, enerjiyi yönetmek değil midir? Ve enerjiyi yönetmek, aslında iktidarı elinde tutmak anlamına gelmez mi? Enerji: Modern İktidarın Görünmez Silahı Siyaset bilimi, iktidarı genellikle kurumlar, yasalar ve ideolojiler üzerinden analiz…

Kanlı Para Neye Sebep Olur? Geleceğin Gölgesinde Karanlık Bir Gerçeklik Bazen bir sorunun cevabını ararken sadece bugünü değil, yarını da düşünmek gerekir. İşte ben de bu yazıyı tam olarak o merakla yazıyorum: “Kanlı para” yani insanlık dışı yöntemlerle, savaşla, sömürüyle veya suçla elde edilen servet gelecekte dünyamızı nasıl şekillendirebilir? Bu sadece bir ekonomik mesele değil; aynı zamanda toplumsal vicdanın, etik değerlerin ve geleceğin ruhunun da meselesi. Gelin birlikte düşünelim, tartışalım ve belki de cevaplardan çok daha fazlasını arayalım. — Kanlı Paranın Anatomisi: Bir Servetin Ötesinde Bir Yara Kanlı para, sadece suçla veya savaşla kazanılan kazanç değildir; o, toplumların vicdanında açılan…